Sinds drie jaar heb ik schilderen met (watervermengbare) olieverf weer opgepakt. Ik vind het leuk te proberen een goede kopie te maken van mooie werken en verdiep mij in het werk, de schilder, gebruikte technieken en de tijd waarin het gemaakt is. Vaak zit er een interessant verhaal achter de schilderijen en die heb ik bij de verschillende schilderijen van mij geplaatst. Dit deel ik graag met anderen bij lezingen die ik geef in Odensehuizen waarbij ik mijn werken gebruik als illustratie bij mijn verhaal.
voor reacties: emeeuwsen61@gmail.com
Madonna met kanunnik Joris van der Paele is in 1436 door Jan van Eyck in Brugge geschilderd. Jan van Eyck was in zijn tijd een beroemde schilder die een meester was in gebruik van olieverf en detaillering. Lang werd zelfs ten onrechte gedacht dat hij olieverf had uitgevonden.
Een kanunnik heeft vaak bestuurlijke taken in de kerk. Van der Paele werkte voor de paus op diverse plaatsen in Europa. In Utrecht had hij zelfs enkele jaren een woning aan het domplein! Hij wilde er bisschop worden maar toen dat niet lukte keerde hij terug naar Brugge en werd (opnieuw) kanunnik van de Sint Donaaskathedraal.
Hij was al oud toen hij zijn stadsgenoot Jan van Eyck vroeg dit schilderij te maken. We zien de kanunnik geknield voor Maria en kind met een gebedenboek en een bril. De eerste keer dat een bril werd afgebeeld. Achter hem staat Sint Joris naar wie hij vernoemd is. De kanunnik kijkt naar Sint Donaas die een staf en een wiel met kaarsen vasthoudt. Naar hem is zijn kathedraal genoemd. Toen Sint Donaas als kind in het water viel, deden zijn ouders een wagenwiel met vijf brandende kaarsen in het water. Toen het wiel stopte werd de jongen gevonden en gered. In het voetstuk helemaal rechts onder de rode pilaar heb ik Van Eycks motto gezet: Als ich can, wat vrij vertaald betekent: ‘zo goed als ik kan” of ‘zoals ik kan’. In het harnas van Sint Joris is in een weerspiegeling de schilder te zien.
Alexander Roslin is geboren in Zweden, vestigde zich in Parijs en verwierf een hoge positie aan de kunstacademie. Hij schilderde koningen, adel, diplomaten en was beroemd vanwege zijn gelijkende portretten en weergave van stoffen en behoorde tot de bestbetaalde kunstenaars van Frankrijk.
Het schilderij is in Parijs gemaakt in 1790 toen een jaar ervoor de Franse revolutie was begonnen. Dde koning, koningin en veel adel was onthoofd of gevlucht waardoor hij geen klanten meer had en vooral thuis zat. Hij was inmiddels 72 jaar oud en zijn vrouw was enkele jaren eerder al overleden. De kunstacademie was in verval en schilders waar hij geen goed woord voor over had, hadden het daar voor het zeggen. En in een brief schreef hij naar een kennis dat hij de menigte vreesde die buiten rondliep met hoofden op staken.
Kennelijk besloot hij daarom dit zelfportret te maken waarop hij heel trots staat in zijn mooiste pak uit zijn glorietijd. Roslin draagt een opvallend goudkleurig zijden pak met borduursels wat in 1790 ouderwets gevonden zou zijn. De rococcoperiode waar dit soort kleding werd gedragen liep van 1730 tot ongeveer 1760.Mogelijk heeft hij het voor zijn kinderen gemaakt want er zijn enkele varianten bekend.
In het origineel werkt Roslin aan een portret van de Zweedse koning, maar die heb ik vervangen door een werk waar hij beroemd mee is geworden. Het is zijn eigen vrouw in haar jonge jaren die ondeugend met een sluier is afgebeeld. Met deze terugblik op zijn glorietijd sluit hij zijn loopbaan af en sterft twee jaar later toen de revolutie nog gaande was.
Venetian ladies listening to a serenade
Het originele schilderij van de Britse schilder Frank Cadogan Cowper is in 1908-1909 geschilderd en bevindt zich nu in een privécollectie. Cowper wordt wel het laatste lid van het Pre-Raphaellitsch Broederschap genoemd (PRB). Dat begon in 1848 toen een aantal studenten zich op de kunstacademie verzetten tegen allerlei regels waaraan een schilderij zou moeten voldoen. Eenvoudige composities zoals die van de Renaissance schilder Raphael en zijn voorgangers werden gemaakt, detaillering, realisme, schoonheid, mooie decoraties en romantische scènes uit de geschiedenis en mythologie kwamen centraal te staan.
Toen Cowper eind 19e eeuw naar de kunstacademie ging was de PRB eigenlijk voorbij maar Cowper bleef in dezelfde stijl schilderen. De vrouw rechts die haar haar kamt is een directe verwijzing naar een vergelijkbaar schilderij van Dante Gabriel Rosetti, een van de drie grondleggers van de PRB. De vrouw in het midden heeft een ingenieuze zwart-gouden japon die ook voorkomt op een Italiaans schilderij uit de Renaissance. Cowper koos vaak onderwerpen uit de geschiedenis, literatuur en mythologie en ging niet mee met moderne kunststromingen. Omdat zijn werk moeilijker te verkopen werd, ging hij steeds meer portretten schilderen van zakenmensen en hun familieleden. Hij werd 84 jaar en stierf in 1958.
Dit schilderij maakte ik naar een beroemd werk van Gustav Klimt ook uit 1907 in zijn gouden periode: Portret van Adele Bloch-Bauer I. Adele Bloch-Bauer was een rijke joodse vrouw die salons in Wenen organiseerde waar ze culturele en artistieke mensen uitnodigde. Klimt verwerkte in het schilderij bladgoud. Hij liet zich inspireren door Byzantijnse mozaiëken waar vaak goud in verwerkt was, door Egyptische ogen en andere symbolen. Klimt stierf in 1918 en Adele in 1925 aan een hersenvliesontsteking. In haar kamer hingen zes van Klimts schilderijen.
Haar man stierf berooid aan het einde van de tweede wereldoorlog. Hij liet het schilderij na aan een nichtje van hem. Het Belvedere museum in Wenen had het schilderij na de oorlog in bezit gekregen als naziroofkunst en wilde het niet afstaan. Het nichtje in de Verenigde Stategen heeft na jaren procederen het schilderij en andere werken teruggekregen. Ze heeft het toen aan een Amerikaans museum in New York verkocht voor 135 miljoen dollar. In 2015 is het verhaal verfilmd in Woman in Gold met Helen Mirren.
Sir Frederic Leighton was een Britse schilder die in de 19e eeuw leefde. Als kind reisde hij veel in het middellandse zeegebied met zijn ouders en werd schilder en beeldhouwer. Zijn thema’s waren onder meer historische en Bijbelse onderwerpen en taferelen uit de Griekse en Romeinse mythologie. Later werd hij president van de Royal Academy of Arts en was toonaangevend. Hij schilderde dit werk Flaming June een jaar voor zijn dood door een hartkwaal. Hij raakte in de vergetelheid en dit schilderij werd bij sloopwerkzaamheden in de zestiger jaren teruggevonden. Een portoricaanse zakenman kocht het en nu is het een pronkstuk in een museum aldaar.
Dit werk uit 1627, Het feestmaal van de officieren van de Sint Jorisschutterij, is van Frans Hals. Hij is geboren in Antwerpen maar al jong met zijn ouders naar Haarlem verhuisd. Frans Hals werd in 1612 lid van de Sint Jorisschutterij en diende als musketier. Hij kreeg driemaal een opdracht om een schuttersstuk van de Sint Jorisschutterij te schilderen: in 1616, 1627 en 1639. Op deze enorme doeken staan alleen de officieren en onderofficieren van de schutterijen. De schutterij had compagniën met de kleuren die terugkomen in sjerpen en in pluimen op sommige hoeden: wit, oranje en blauw. Frans Hals heeft een levendige snapshot gemaakt tijdens een feestmaal. Op tafel staan een krab en een schaal met oesters en de man in de goud/gele jas houdt zijn glas scheef om te laten zien dat hij nog wel een glaasje lust. Het is een feestmaal want na drie jaar dienst kregen de officieren ter afsluiting een banket aangeboden voor hun diensten. Twee jaar daarvoor was de schutterij van Haarlem naar Heusden in Brabant is gegaan voor een expeditie omdat een Spaanse generaal Breda belegerde. Hals kreeg 60 gulden per portret. Rembrandt in Amsterdam ontving overigens 100 gulden per persoon op de Nachtwacht.
Een kunstbiograaf omschreef in 1718 in een boek over ‘Nederlantsche konstschilders’ heel Hals als een stevige drinker die elke avond stomdronken uit het café gehaald moest worden en als een slordige schilder die zijn werk niet netjes afmaakte. Hij kreeg ten onrechte daardoor een slechte reputatie waardoor hij in de vergetelheid raakte. Van een franse auteur in de 19e eeuw kreeg hij echter veel lof waardoor impressionisten naar Haarlem gingen om zijn werk te zien. De impressionisten Singer Sargent, Monet en Van Gogh bewonderden hem juist vanwege zijn losse stijl. Hals kreeg 14 of 15 kinderen uit twee huwelijken en werd 84 jaar.
Raphael maakte in 1514-1515 dit portret van zijn vriend Balthazar Castiglione. Samen met Raphael hield hij toezicht op opgravingen van antieke beelden in Rome en werkte als diplomaat voor het hof Urbino in Mantua bij het Vaticaan. Raphael werkte voor de paus in het Vaticaan. Castiglione werd later beroemd doordat hij in 1528 een boek uitbracht hoe hovelingen zich dienen te gedragen om succesvol te zijn aan het hof. Dit boek werd samen met ‘Il principe‘ (De vorst) van Machiavelli tot de belangrijkste boeken van de Renaissance gezien. Het is in diverse vertalingen en veel herdrukken in heel Europa verspreid en de ideale hoveling heeft min of meer model gestaan voor de Engelse gentleman. Raphael stierf al jong, op 37 jarige leeftijd en Balthazar werd diplomaat voor de paus en stierf in Toledo in Spanje aan de pest. Het schilderij heeft dezelfde houding als de Mona Lisa van Da Vinci maar met een neutrale achtergrond.
Het schilderij toont Castiglione helemaal volgens zijn eigen principes. Je kunt zien dat hij een man van aanzien is, maar hij loopt er niet mee te pronken. De sleutel tot succes: een natuurlijke elegantie tonen, met een nonchalante houding en schijnbaar moeiteloos talenten gebruiken. Geen kastelen op de achtergrond of gouden sierraden, maar ingetogen zwart en wit. Dat hij een man van aanzien is blijkt subtiel uit een pelsmantel van siberisch eekhoorn dat uit Rusland moest komen en waarvoor wel een paar honderd eekhoornvelletjes zijn gebruikt.
De eenvoud van het portret heeft veel latere kunstenaars beïnvloed: een neutrale achtergrond, een halve figuur, handen zichtbaar en alle aandacht gericht op de persoonlijkheid. Rubens heeft een kopie gemaakt, Rembrandt zag het schilderij bij een veiling in Amsterdam en maakte schetsen (en nam dezelfde houding over bij diverse zelfportretten), de Franse schilder Delacroix maake een tekening ervan en Matisse heeft tijdens zijn opleiding aan de kunstacademie een kopie gemaakt. Het werk van Raphael hangt in het Louvre.
